Дифференциалды психология

Емтихан билеті №25

Дифференциалды психология

пәні бойынша

1. Жануарлар мен адамға ортақ жүйке жүйесінің қасиеттері.

Сонымен, тіршілік дамуы қоршаған болмыс, дүниені бейнелеуді қамтамасыз етуге арналған жануарлардың тән құрылымын пайда етіп, сол қызметке қажетті ағзаларды жікке салды. Бейнелеу қызметінің сипаты неге тәуелді? Неліктен бір жағдайда ол жеке қасиеттерді қабылдайды да, екіншісінде затты тұтастай бейнелейді? Бұл жануарды қоршаған дүниемен байланыстыратын сол жануардың әрекет-қылығының объектив құрылысына тәуелді. Тіршілік жағдайының өзгермелілігіне жауап бере отырып, жануардың дене құрылысы мен әрекеті де өзгеріске келеді, соның салдарынан психикалық бейнелеудің жаңа формаларының туыңдауына себепші тән мүшелері мен олардың қызметі өзгерген (биологиялық талаптарға орай икемдеседі. Жануар психикасы мен әрекетінің және адам іс-әрекеті мен санасының сапалық ерекшеліктері төмендегідей:

1. Жануарлар әрекет-қылығының бәрі адам іс-әретінің өзінің тікелей биологиялық, табиғи сипатымен ажыратылады, яғни жануар әрекеті тек тіршілікке қажет затқа байланысты өрбіп, табиғатта болған инстинктік қатынас шеңберінен аса алмайды. Осыған орай тіршілік иесінің шындықты психикалық бейнелеу мүмкіндігі шектеліп, өзіне биологиялық тараптан қажет болған заттардың қасиеттері мен сапаларын ғана қабылдау қабілеттеріне ие. Сондықтан да жануарларда заттарды сол күйінде тұрақты, объектив бейнелеу тәсіл қалыптасады. Қоршаған ортаның барша заттары олар үшін инстинктік қажет аймағында ғана танылуы мүмкін.

2. Жануарлардың өзі тектес тіршілік түрлеріне қатынасы басқа тысқы объекттерге, нысандарға қатынасынан бөлектенбейді, яғни жануарларда қоғамдық сезімнің болмауына байланысты бұл қатынас та биологиялық инстинкт сипатында болады. Жануарларда шын мәніндегі еңбек бөлісі атымен жоқ, ал олардың әртүрлі қызметті шеберлікпен орындай алуы табиғи жағдай қажеттіліктеріне орай тума берілген қасиет.

3. Жануарлардың өзара қатынас түрлері олардың "тіліндегі" ерекшеліктерді де анықтап отырады. Көбіне жануарлар бір-біріне дыбыстар көмегімен әсер етеді. Мұндай процестің адамдардың тілдесу қатынастарына ұқсастығы қандай? Әлбетте, қандай да бір сыртқы ұқсастық бар. Бірақ олар ішкі мағыналық тарапынан бір бірінен мүлде басқаша. Адам тілдесу барысында объектив мазмұнды білдіріп, өзіне қаратылған ауызша сөзді әншейін бір дыбыс ретінде қабылдап қоймастан, қоршаған болмыс шындығын бейнелеген ақпарат деп таниды. Ал жануарлардың дыбыстық әрекеті белгілі мазмұнға сай сараланбай, барша биологиялық қажеттіліктің бәріне бірдей қолданылады (көректі қажетсіну, үрку, қорғаныс т.б.) да, инстинктік, тума бекіген қылықтар шегінен аса алмайды.

Адамның санасының пайда болуы мен оның сипаты психика дамуының ең жоғары, жаңа сатысынан дерек береді. Жануарларға тән психикалық бейнелеуден саналық бейнелеудің айырмашылығы бұл заттасқан шындық болмысты бейнелеу. Ішкі психикалық құбылыстардың болуы, әлемнің субъектив бейнеге енуі адам психикасының мәңгі зерттелетін сыры (А. Н. Леонтьев).

Сана психикасының ерекше сапалық формасы тіршілік эволюциясында өзінің ұзаққа созылған тарихына ие болғанымен, ол алғашқы рет еңбек пен қоғамдық қатынастарға түскен адамда ғана пайда болды. Адамның саналы әрекетінің үш айрықша белгісі бар. Олар: 1) адамның саналы іс-әрекеті биологиялық себеп-салдармен байланысы жоқ, Кейбір жағдайларда адам биологиялық қажеттікке бойұсынбай, оған қарсы шығады. Мысалы, ерлік пен жан пидалылыққа бару; 2) Адамның саналы әрекеті жануарлардағыдай заттың сыртқы көрінісімен ғана қанағаттанбастан, оны тереңірек, жан-жақты тануға бағытталады. Адам нақты көрнекіліктен абстрактық бейнелеуге өтіп, объектердің астарлы байланыстарына үңіле көз жіберіп, тысқы бейне формасын ғана емсс, терендегі зандылықтарын тануға ұмтылады да соларға орай өз әрекет-қылығына бағыт таңдайды; 3) Жануар әрекет қылықтары биологиялық байланыспен бірге, туа беріліп отырса, адамнын біліктері мен ептіліктері қоғамдық-тарих желісінде топталған адамзаттық тәжірибені игеру үйрену негізінде қалыптасып, олар оқу арқылы ұрпақтан ұрпаққа жеткізіледі. Яғни адам иелігіндегі әрекет-қылық тәсілдері оның өз тәжірибесінің өнімі емес, өткен әулеттің тарихи-қоғамдық іс әрекетіи игеруден. Адамдағы бұл құбылыс жануарлар болмысында тіпті де болуы мүмкін емес.

Жануар қылығынан мүлде өзгеше, адамның саналы әрекетін қалыптастыратын шарттар: 1) тіршіліктің әлеуметтік-тарихи сипаты; 2) өмірдің қоғамдық еңбекпен байланысы; 3) еңбек кұралдарын дайындап, пайдалана білу; 4) тілдік катынастың пайда болуы.

2. Гиппократ пен Павловтың типологияларының ортақтығы және айырмашылығы.

Гиппократ (460-377 б.з.д.)-есімімен әдетте темперамент және оның түрлері туралы іліммімен байланысты. Ол ағзадағы 4 түрлі сұйықтықтың болуымен қан, сары өт, қара өт, шырынмен түсіндірді. Олардың негізінде 4 темперамент түрі бөлінді: холерик, сангвиник, флегматик, меланхолик.

Платон (428-348 б.з.д.) өз еңбектерінде жанды зерттеуге көп көңіл бөлді. Жан құбылыстарының топтастырылуын көрсетті. Таным процестерін зерттей отырып Платон түйсік, ес, ойлау процестері туралы айтты. Ол ішкі сөйлеу және танымпроцесінде ойлау белсенділігін ашты. Платонның негізгі идеялары оның “Федон” атты еңбегінде жазылды.

ғылым шындығына келетін болсақ, адамдағы психикалық процестер мен оның қылығы жүйке жүйесі қызметімен байланысты екендігі ежелден– ақ белгілі болған. Темперамент түрлерінің кейбір жалпы психикалық процестер ерекшелегіне тәуелді келуі И.П. Павлов және оның шәкірттерінің еңбектерінде эксперименталды дәлелденген.

И.П. Павлов иттің шартты рефлекстік әрекет ерекшеліктерін зерттей отырып, олар қылық-әрекеттеріндегі даралық өзгешіліктердің пайда болуына назар аударды. Мұндай айырмашылықтар ең алдымен иттердің рефлекстік қозулары мен сол қозулардың сөну теңдігі мен дәлділігінен көрінген. Бұл жағдайлардың көрінуі жүйке процесінде қалыптасатын тұрақты қасиеттер– қозу және тежелуге байланысты екендігі жөнінде эксперименттермен дәлелденген. И.П. Павлов темперамент типінің жүйке қасиеттері ретінде қозу мен тежелу күшін, тепе–теңдігін және қозғалмалығын атап көрсетті.

Қозу күші мен тежелу күші–бір біріне тәуелсіз жүйке жүйесінің дербес қасиеттері. Қозу күші жүйке жасушаларының әрекетшеңдік қабілетінің белгісі. Осы күшке  орай жүйке төзімді, ұзақ не қысқа мерзімжі әсерлі қозуды сақтай алады, тежелуге бейімделеді. Ал тежелу күші жүйке жүйесіндегі күшті әсерлерді басып, сөну және біріктіру шартты реакцияларын іске асыру қызметін атқарады.

Жүйке жүйесі процестерінің тепе–теңдігі қозу мен тежелу құбылыстарының өзара бірдейілік сипатын көрсетеді. Осы екі процесс күштерінің аралық қатынастарынан, бір процесс күші екіншісінен басым болуынан тұлғаның ұстамды, байсалдылығы, не ұстамсыз, ауыспалылығы туындайды. Жүйке жүйесінің үшінші қасиеті–жүйке процесінің қозғалмалылығы–бір жүйке процесінің екінші түріне ауысу жылдамдығында көрінеді. Сонымен бірге, жүйке процестерінің қозғалмалылығы адам қылық-әрекетінің өмір жағдайларының өзгеруіне сай қалыпқа ене алу қабілетін де танытады. Жүйке жүйесінің мұндай қасиетінің өлшемін бір әрекеттен екіншісіне, енжарлықтан белсенділікке немесе кері өту шапшыңдығымен бағалаймыз. Жүйке қозғалмалылығына қарсы құбылыс –жүйке жүйесінің селқостығы (инертность). Бұл процесс түрінен екіншісіне өту үшін қаншалықты көп уақыт пен күш қажет болатын болса, жүйке жүйесінің селқостығы сонша үлкен болғаны.

Аталған жүйке процестерінің қасиеттері негізінде жүйке жүйесінің типідеп аталатын құрылым түзіледі. Бұл жүйе әр дара тұлғаның жүйке жүйесіне тән негізгі қасиеттер бірлігінен құралады. Ол қасиеттер: қозу мен тежелу процестерінің күші, тепе–теңдігі, қозғалмалылығы. Осы үш қасиетті негізге ала отырып, И.П. Павлов жүйке процесінің күшіне орай және күшті тип пен әлсіз типті айыра, дәстүрлі Гиппократ типологиясына жақын жүйке жүйесінің төрт негізгі типін ажыратты:

күшті, қозу мен тежелуі, қозғалмалы–сангвиник;

күшті, қозу мен тежелуі теңдей, салғырт–флегматик;

күшті, қозуы басым–холерик;

әлсіз тип–меланхолик.

Сонымен, И.П. Павлов түсінігінде, жүйке жүйесінің типі тума беріледі, тәрбие мен қоршаған орта ықпалынан өзгеріске келе бермейді. Осыдан жүйке жүйесінің қасиеттері–жүйке жүйесінің жалпы психикалық көрінісі болған темпераменттің физиологиялық негізін қалайды, яғни адам темпераменті– жоғары жүйке жүйесінің сырттай әрекет қарқынында танылатын психикалық бейнесі[

3. В.А.Геодакянның теориясы.

Ассиметрияның эволюциялық теориясы: 1993 жылы В. А. Геодакян эволюциялық позицияның көптеген аспектілерінің жарты шар аралық ассиметриялық функциялары жануарларда да адамдарда да болатындығын тұтас теория ретінде ұсынған болатын.

Автор эволюционных теорий полаполового диморфизма, гоносом и «номадических» генов, асимметрии организмов, функциональной асимметрии мозга, парных органов, цис-транс левшества и др.

Первая публикация Вигена Артаваздовича Геодакяна, посвященная проблеме пола, появилась в 1965 году в научно-популярном журнале «Наука и жизнь». С тех пор вышло в свет более 150 работ, посвященных теории пола и смежным вопросам — длительности жизни, дифференциации мозга и рук, половым хромосомам, механизмам регуляции у растений и животных, порокам сердца и другим болезням и даже культуре. О теории неоднократно писали на страницах периодической печати. В. А. Геодакян выступал с сообщениями на многих отечественных и международных конгрессах, конференциях и симпозиумах, им прочитаны сотни лекций. Две конференции были посвящены исключительно теории (Санкт-Петербург, Россия, 1990, 1992). Теория уже вошла в учебники (В. Васильченко, 1986, 2005; А. А. Ткаченко и др., 2001; Н. Иконникова, 1999) и включена в программы преподавания ряда российских (ФизтехМИФИРГГУ) и зарубежных (Тель-Авивский университет) университетов и институтов.

Научные интересы

теоретическая эволюционная биология

генетика

нейробиология

теории систем, информации и др.

Публикации[править | править вики-текст]

Геодакян В. А. Роль полов в передаче и преобразовании генетической информации. Пробл. передачи информ. 1965a, т. 1, № 1, с. 105—112.

Геодакян В. А. О существовании обратной связи, регулирующей соотношение полов. В кн.: Проблемы кибернетики. М.: Физматгиз, 1965б, вып. 13, с. 187—194.

Геодакян В. А., Кособутский В. И. Регуляция соотношения полов механизмом обратной связи. ДАН СССР, 1967, т. 173, № 4, с. 938—941.

Геодакян В. А., Кособутский В. И., Билева Д. С. Регуляция соотношения полов отрицательной обратной связью. Генетика, I967, № 9, с. 15З-163.

Дифференциация на постоянную и оперативную память в генетических системах. Геодакян В. А., Материалы конференции «Структурные уровни биосистем» 1967.

Геодакян В. А., Смирнов Н. Н. Половой диморфизм и эволюция низших ракообразных. В сб.: Проблемы эволюции. (Н. Н. Воронцов ред.). Новосибирск, Наука, 1968, т. 1, с. 30-36.

Геодакян В. А., Кособутский В. И. Природа обратной связи, регулирующей пол. Генетика, 1969, т.5, № 6, с. 119—126.

Организация систем живых и неживых. Геодакян В. А. В сб.: Системные исследования, М., Наука, 1970, с. 49-62.

Врожденные пороки сердца и пол. Геодакян В. А., Шерман А. Л. Экспериментальная хирургия и анестезиология. 1970, № 2, с. 18-23.

Геодакян В. А. Теория систем и специальные науки. В кн.: Материалы по истории и перспективам развития системного подхода и общей теории систем. М., Наука, 1971, с. 17.

Геодакян В. А. Кибернетика и развитие. Онтогенез, 1971, т. 2, № 6, с. 653—654.

О дифференциации систем на две сопряженные подсистемы. Геодакян В. А. В кн.: Проблемы биокибернетики. Управление и информационные процессы в живой природе. М., Наука, 1971, с. 26.

Связь врожденных аномалий развития с полом. Геодакян В. А., Шерман А. Л. Жypн. общ. биологии, 1971, т. 32, № 4, с. 417—424.

Врожденные аномалии сердца. Геодакян В. А. Шерман А. Л. В кн.: Проблемы биокибернетики. Управление и информационные процессы в живой природе. М., Наука, 1971, с. 196—198.

О структуре самовоспроизводящихся систем. Геодакян В. А. В сб.: Развитие концепции структурных уровней в биологии. М., Наука. 1972а. с. 371—379.

О структуре эволюционирующих систем. Геодакян В. А. В кн.: Проблемы кибернетики. М., Наука, 1972б, вып. 25, с. 81-91.

Дифференциальная смертность полов и норма реакции. Геодакян В. А. Биол. журн. Армении, 1973, т. 26, № 6, с. 3-11.

Дифференциальная смертность и норма реакции мужского и женского пола. Геодакян В. А. Журн. общ. биологии, 1974, т. 35, № 3, с. 376—385.

Концепция информации и живые системы. Геодакян В. А. Журн. общ. биологии, 1975, т. 36, № 3, с. 336—347.

Геодакян В. А. Этологический половой диморфизм. В кн.: Групповое поведение животных. М., Наука, 1976, с. 64-67.

Количество пыльцы как регулятор эволюционной пластичности перекрестноопыляющихся растений. Геодакян В. А. ДАН СССР, 1977а. т. 234, № 6. с. 1460—1463. English Translation

Геодакян В. А. Эволюционная логика дифференциации полов. В кн.: Математические методы в биологии. К., 1977б, с. 84-106.

Геодакян В. А. Эволюционная специализация полов по тенденциям стабилизирующего и ведущего отбора. 3-й съезд Всес. общества генетиков и селекционеров им. Н. И. Вавилова. Тез. докл., Л., 1977в, II(I), с. 46-47.

Геодакян В. А. Количество пыльцы как передатчик экологической информации и регулятор эволюционной пластичности растений. Жypн. общ. биологии. 1978, т. 39, № 5, с. 743—753.

← Предыдущая
Страница 1
Следующая →

Файл

25 билет.docx

25 билет.docx
Размер: 24.2 Кб

.

Пожаловаться на материал

Жануарлар мен адамға ортақ жүйке жүйесінің қасиеттері. Гиппократ пен Павловтың типологияларының ортақтығы және айырмашылығы.

У нас самая большая информационная база в рунете, поэтому Вы всегда можете найти походите запросы

Искать ещё по теме...

Похожие материалы:

Конституционное право

Конституционное право - это отрасль российского права. представляющая собой систему правовых норм, регулирующих основы взаимоотношений человека и государства, устройства государства и организации государственной власти путем закрепления в Конституции Российской Федерации

Изучение вынужденных колебанийв последовательном колебательном контуре. Лабораторная работа

Изучение, работы последовательного колебательного контура, снятие его резонансных характеристик и определение добротности контура.

Автоматизированные системы обработки информации и управления

Методические указания по подготовке и оформлению дипломного проекта для студентов очного обучения по специальности «Автоматизированные системы обработки информации и управления»

Психологические основы кадрового менеджера

Вопросы к зачету по курсу «Психологические основы кадрового менеджера». Общая характеристика современной кадровой политики. Типы корпоративной культуры.

Сроки в Семейном праве. Исковая давность

Институт исковой давности. Тезисы. Обязывающие сроки. Запретительные сроки. СК РФ.

Сохранить?

Пропустить...

Введите код

Ok