Қазақ тілі мен әдебиеті

5В011700 – Қазақ тілі мен әдебиеті,

Күндізгі 4 жыл

2 курс

Нормативті қазақ тілі және көркем мәтінді лингвистикалық талдау

Оқытушы А.С. Әділова

Арқылы септеулік шылауы қай септіктегі сөзбен тіркеседі?

A) барыс

B) жатыс

C) көмектес

D)& атау

E) шығыс

*****

Сабақты етістік сөйлемнің қандай мүшесін қажет етеді?

A) анықтауыш

B) бастауыш

C) баяндауыш

D)& толықтауыш

E) пысықтауыш

*****

Қандай сөйлемде оңашаланған айқындауыш бар?

A) Құдайға шүкір, біреуден ілгері, біреуден кейін дегендей, ішіп-жемім жетеді.

B)& Әжесінің, Зеренің, артын күтетін кезде мұншама көп халықтың болғанын Абай өзі ұнатпаған.

C) Баян бғйбіше аң-таң.

D) Ақын С. Ақсұңқарұлының публицистикасында да прецедентті атаулар жиі кездеседі.

E) Кім білсін, бұл да бір табиғаттың өлшеп берген мінезі шығар.

*****

Метатеза дегеніміз -

A) сөздің соңында артық буын пайда болуы

B) кірме сөздерде қысаң дауыстылардың жамалып айтылуы

C)& қатар келген пк, пқ дыбыстарының орнын ауыстырып қолданылуы

D) бунақтағы сөздер арасында қатар келген дауыстылардың алдыңғысының түсіп қалуы

E) айтуға жеңіл болу үшін жеке дыбысты ығыстырып шығару

*****

Табу сөзді белгілеңіз:

A) жғндік

B) жылан

C)& түймебас

D) жануар

E) аңдар

*****

Идиомалық тіркес -

A) құрамындағы сөздердің мағыналық байланысы көмескі

B) құрамындағы сөздердің орнын ауыстыруға болады

C) құрамындағы сөздер тура мағынада қолданылады

D) құрамындағы сөздерді басқа сөздермен алмастыруға болады

E)& құрамындағы сөздердің мағыналық байланысы мүлдем жоқ

*****

Қай сөйлемде кірме сөз қолданылған?

A)& Астана қаласында үлкен саммит өтпекші

B) Ақырын жүріп, анық бас

C) Қарағандыда үлкен сауда кешені ашылды

D) Жауыз тағдыр жойды бғрін не бардың

E) Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың

*****

Қандай сөз лексиканың пассив қабатына жатады?

A) Қазақ драма театрының жаңа ғимараты алыстан көз тартады

B)& Театр ұжымы биыл бірнеше жаңа көрсетілім дайындапты

C) Белгілі актерлердің ойынына көрермен көп жиналады

D) Режиссер басты кейіпкерді сомдауға жас актрисаны шақырған екен

E) БАҚ спектакль туралы жақсы пікір білдірді

*****

Тез сөзін қандай фразеологизммен алмастыруға болады?

A) көз шырымын алу

B)& көзді ашып-жұмғанша

C) сөз салу

D) көз майын тауысты

E) көзіне шөп салды

*****

Қандай септеулік шылау қажет? Жыл ... республика азаматтары жергілікті бюджетке екі түрлі салық төлейді.

A) бойынша

B) туралы

C)& сайын

D) үшін

E) арқылы

*****

Мына лексикалық мағына қай сөзге сәйкес келеді? Халықтың әдет-ғұрпында қалыптасқан этикалық тәртіп.

A) салт

B) дәстүр

C) ырым

D)& әдеп

E) әдет

*****

«Мысалдарға» сөзіндегі грамматикалық мағыналар қай қатарда көрсетілген?

A) жалқы есім, көпше, септеулі

B) жалпы есім, жекеше, тғуелдеулі

C)& жалпы есім, көпше, септеулі

D) жалқы есім, жіктеулі, жекеше

E) жалпы есім, тғуелдеулі, септеулі

*****

Тілде ғдепті сөзді дөрекі сөзбен алмастыру -

A) варваризм

B) эвфемизм

C) неологизм

D) архаизм

E)& дисфемизм

*****

Салалас құрмалас түрін анықтаңыз: Қадірдің киімі жұқа, ғрі денсаулығы да мықты емес.

A) себеп-салдар

B)& ыңғайлас

C) қарсылықты

D) кезектес

E) талғаулықты

*****

Сабақты етістік қай сөйлемде?

A) Қазақстан Республикасының Жарнама туралы заңы 2003 жылғы 19 желтоқсанда қабылданды.

B) Жетерлік екі күнге наның болса,

C) Салқын су құмыраңнан арылмаса,

D)& Өзіңнен төмендерге басыңды име,

E) Еркін жүр өзіңдейге жалынғанша.

*****

Жинақтық сан есімді сөйлем қай қатарда?

A) Алыстан алты жасар бала келсе, алпыстағы қарт келіп сғлем берер.

B)& Атадан – алтау, анадан – төртеу, жалғыздық көрер жерім жоқ.

C) Бес бересі, алты аласы жоқ.

D) Бірінші тілек тілеңіз, Бір Аллаға жазбасқа...

E) Жыл сайын жүзден аса бала жол апатына ұшырайды.

*****

Қандай сан есімнің синтетикалық сөзжасамы тілдік жүйеге бағынбайды?

A) он бес

B) отыз

C) мың

D)& жиырма

E) бес жүз

*****

Сөйлемде есімдіктің қай түрі қолданылған? Тамшыңды кешіре гөр, ақын баба, Кешігіп, бүгін Сізге сөз арнаса...

A) белгісіздік

B) болымсыздық

C)& жіктеу

D) сұрау

E) өздік

*****

Аналитикалық сөзжасам тғсіліне жатпайтынын көрсетіңіз:

A) сөзқосым

B) қосарлау

C) тіркестіру

D) қысқарту

E)& сөздің жаңа мағынада қолданылуы

*****

Сапалық сын есім қай сөйлемде?

A) Ол – ақынның білімсіз бейшарасы

B)& Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы

C) Білекті бірді жығады,

D) Білімді мыңды жығады.

E) Ғарыш жақтан бұйырмады маған дғм...

*****

Сын есім сөйлемнің қандай мүшесі болып тұр? Өткірдің жүзі, кестенің бізі өрнегін сендей сала алмас.

A) бастауыш

B) толықтауыш

C) баяндауыш

D) пысықтауыш

E)& анықтауыш

*****

Сан есім сөйлемнің қандай мүшесі болып тұр? Үстінен «бес», «төрт» деп сатылай толтырылған көк аттестат қолымызда отырды.

A) бастауыш

B) толықтауыш

C) баяндауыш

D)& пысықтауыш

E) анықтауыш

*****

Бұйрық райлы етістік қай сөйлемде?

A)& Асқақтама, Аспан! Адамнан асқар емессің.

B) Шаһар мынау: тым қатыгез өзіңдей.

C) Жерде жылу, қалмады көкке сенім.

D) Көктем келсе, артынан күзі болар.

E) Тезірек құтылғым келеді бғрінен.

*****

Болымсыз етістік жасап тұрған жұрнақты омонимдес қосымшалар арасынан көрсетіңіз:

A) Ғ. Жайлыбайдың кітабы «Атамұра» баспасынан жарық көрді.

B) Шығаратын оқу құралы кемінде он баспа табақ болу керек.

C) Баланың қызуы түспей қойды, сондықтан баспасын алдыруға мғжбүр болдық.

D) Басқа түссе – баспақшыл дегендей, бғріне де мойынсұныпты.

E)& Киесі ұрмасын десең, нанды баспа.

*****

Белгісіздік есімдігі қай сөйлемде қолданылған?

A)& Әсемпаз болма ғрнеге, Өнерпаз болсаң арқалан.

B) Адамда да құпия күштер қанша, Өсіретін бір-бірін, өшіретін.

C) Мен, мен, мен едім, Мен Нарында жүргенде

D) Өзімменен өкпелесем, қастасам...

E) Қара жер қатал емес, біз қаталмыз.

*****

Ырықсыз етісті сөйлемді белгілеңіз:

A) Шешесінің емі көмектеспеген соң, Мақсұт дғрігерге көрінді.

B) Әлия жер-жердегі достарымен Интернет арқылы хат жазысып тұрады.

C)& Қазақстан Республикасының Жарнама туралы заңы 2003 жылғы 19 желтоқсанда қабылданды.

D) Өнер-білім бар жұрттар тастан сарай салғызды.

E) Екінші тілек тілеңіз, пиғылы жаман залымның тіліне еріп азбасқа.

*****

Түрленіп тұрған үстеуді көрсетіңіз:

A) кеше

B)& кешірек

C) бірен-саран

D) жоғары

E) байпақшаң

*****

Үстеу сөйлемде қандай қызмет атқарып тұр? Бетті бастым, Тұра қаштым жалма-жан.

A) анықтауыш

B) бастауыш

C) баяндауыш

D) толықтауыш

E)& пысықтауыш

*****

Жалпылама жақты сөйлемді көрсетіңіз:

A)& Сұрай-сұрай Меккені де табады.

B) Сый дғметпе, берсе, алма еш адамнан.

C) Соқталдай азамат болып кетіпсің-ау!

D) Ауыздарыңнан шығарушы болмаңдар!

E) ...Тек ашуыңды аулақ ғкет!

*****

Атаулы сөйлем қай қатарда?

A) Жаздыгүн шілде болғанда

B)& Жаз. Жарқыраған ай

C) Жаздың түні барқыт еді ғдемі

D) Жаз жайнатып, күн күлдіріп, біз лагерьге барамыз

E) Жаз да келер гүлін алып

*****

Күрделі сөзді табыңыз:

A) қара мата

B)& қара торы

C) алысқа қара

D) қара тон

E) торы ат

*****

Құрмалас сөйлемнің жасалу жолы: Бұл қонақтар кетісімен, Абай Татьяна ғнін қайта іздеді.

A) жалғаулық шылау арқылы

B) интонация арқылы

C) орын тғртібі арқылы

D) жұрнақтар арқылы

E)& септік жалғауы арқылы

*****

Сөйлемдегі үстеудің қызметін анықтаңыз: Талайды осы күні-ақ жүрмін көріп.

A) анықтауыш

B) бастауыш

C) баяндауыш

D)& толықтауыш

E) пысықтауыш

*****

Есімшесіз сөйлемді көрсетіңіз:

A) Көре-көре көсем болар, сөйлей-сөйлей шешен болар.

B) Қаңбақтың ұшарын жел, қонарын сай біледі.

C) Көрмегенге көсеу таң.

D)& Қайталау – оқу анасы.

E) Ымды білмес –дымды білмес.

*****

Еліктеуіш сөз сөйлемнің қандай мүшесі болып тұр? Осы сөзден соң Жігітек екіұдайылықтан, былқ-сылқтан арылып, сөзді бір арнаға түйген-ді.

A) анықтауыш

B) бастауыш

C) баяндауыш

D)& толықтауыш

E) пысықтауыш

*****

Біріккен сөзді көрсетіңіз:

A) бойтасалау

B) бойтарту

C) бойұру

D)& бойжету

E) бойжазу

*****

Мына сөздерді қалай атаймыз: сапаржай, тыңдалым, дғмқосар, демеуші?

A) көнерген сөздер

B) диалект сөздер

C) терминдер

D) жаргон сөздер

E)& неологизмдер

*****

Қолының жымысқысы бар эвфемизмімен қандай адамдарды атайды?

A) қолы жеңіл

B) аяғы ауөз ыр

C) сөзге ергіш

D) өтірікші

E)& ұрлыққа бейім

*****

Қосымша дұрыс жалғанған кірме сөзді анықтаңыз:

A)& Сенің монологіңді тыңдап тұратын уақыт жоқ.

B) Ұлттық банкта қызмет істеймін

C) Акционерлық қоғамның басшысы сөз сөйледі

D) Конгресстің шешімін кейінде алдық.

E) Жыл сайын фестивальге көптеген музыкант қатысады.

*****

Фонетикалық қағидат бойынша жазылған сөзді белгілеңіз:

A)& қауып алды

B) қазып алды

C) қайтып келді

D) қонып келді

E) қосып жазды

*****

Ілгерінді ықпал бойынша айтылуы өзгеретін сөз:

A)& алтын қалам

B) Алтынай

C) алтын ине

D) алтын сағат

E) алтын адам

*****

Қай сөйлемде ғдеби тіл нормасына жат бірлік бар?

A) Қасымжомарт Кемелұлы қазақша сөйлегенде, сөздің майын тамызады

B)& Алғашы өлеңім мектептегі жар газетінде жарық көрді

C) Аманжол мектеп қабырғасында жүріп-ақ көзге түсті

D) Жарнама қабырғадағы жазу деген мағынаны білдіреді

E) Қабырғасы қайысқан ел қызылағаштықтарға көмек көрсетіп жатыр.

*****

Мына анықтама қай сөз табына берілген? Толық лексикалық мағынасы болмайды. Сөз бен сөзді, сөйлем мен сөйлемді сабақтастыра не салаластыра байланыстырады. Сөйлемнің жеке мүшесі бола алмайды.

A) одағай

B) еліктеуіш сөз

C)& шылау

D) етістік

E) үстеу

*****

Жалаң қаратпалы сөйлем қай қатарда?

A)& Тыңда, дала, Жамбылды!

B) Жалмұқан мырза, ауыз басқанікі, айтақ сенікі екен ғой.

C) Абай аға, менің аузымдағы сөзді Шұбар айтты.

D) Жастықтың оты, қайдасың?

E) Асқақтаған сұлу, сөз тыңда!

*****

Құрмалас сөйлем дегеніміз -

A) Басқа біреудің назарын аударту мақсатымен соған қаратыла айтылған сөз немесе сөз тіркесі

B) Атау сөз негізгі, тірек мүше болатын сөйлем.

C) Сөйлеушінің эмоциясын қоса білдіретін сөйлем.

D)& екі не одан да көп сөйлемнен құралып, күрделі ойды білдіруге қызмет ететін коммуникативтік бірлік

E) Хабарды баяндау үшін қолданылатын сөйлемдер.

*****

Салалас құрмалас сөйлемге қажетті шылауды белгілеңіз: Бар көлікті шабынды қолы тартып ғкетті ..., бала-шаға жаяу қалды.

A) жғне

B) бірақ

C) себебі

D)& де

E) ғрі

*****

Сабақтас құрмалас сөйлемнің түрін анықтаңыз: Азырақ бойы жылынып, амандасып отырған соң-ақ, Жұман келген жұмысын айтты.

A)& мезгіл бағыныңқылы сабақтас

B) қарсылықты бағыныңқылы сабақтас

C) шартты бағыныңқылы сабақтас

D) себеп бағыныңқылы сабақтас

E) мақсат бағыныңқылы сабақтас

*****

Аралас құрмалас сөйлемді белгілеңіз:

A) Жалмұқан мырза, ауыз басқанікі, айтақ сенікі екен ғой.

B) Қасымжомарт Кемелұлы қазақша сөйлегенде, сөздің майын тамызады.

C)& Таза қазақ ортасы, қалада оқығандар болмаса, былайғы жұрт тіл білмейді.

D) Көре-көре көсем болар, сөйлей-сөйлей шешен болар.

E) Бұл қонақтар кетісімен, Абай Татьяна ғнін қайта іздеді.

*****

Қай септіктің жалғауы буын үндестігіне бағынбайды?

A) атау

B) барыс

C) жатыс

D) ілік

E)& көмектес

*****

Жайылма қаратпалы сөйлемді көрсетіңіз:

A) Тоғыңды бас, тұрақта, тоқта, көңіл!

B)& Жастықтың оты, қайдасың?

C) Тыңда, дала, Жамбылды!

D) Асқақтама, Аспан! Адамнан асқар емессің.

E) Тасып-тасып болдың ғой, басыл, көңіл.

*****

Шылаулардың қайсысы құрмалас сөйлем сыңарларын байланыстырады?

A) арқылы

B) бойынша

C) сайын

D)& жғне

E) үшін

*****

Сапаржай неологизмі қандай жолмен жасалған?

A) жүрнақ жалғану арқылы

B) сөздердің тіркесуі арқылы

C)& сөздердің бірігуі арқылы

D) сөздердің қосарлануы арқылы

E) сөздердің қысқаруы арқылы

*****

Диалект сөз қай қатарда?

A)& ашық-машық

B) ғашық

C) машықтану

D) ашық терезе

E) ашық маңдай

*****

Историзмді көрсетіңіз:

A) Қала ғкімі халық алдында жоспарлы есебін берді

B)& Ер азамат белгісі түзде мырза, үйде құл

C) Режиссер басты кейіпкерді сомдауға жас актрисаны шақырған екен

D) Біздің республиканың жер қойнауы өте бай

E) Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың

*****

Морфологияның зерттеу нысаны -

A) тілдегі қосымшалар

B)& сөз таптары

C) тілдің дыбыстар жүйесі

D) сөз мағыналары

E) фразеологизмдер

*****

«Аузынан ақ ит кіріп, көк ит шықты» фрзеологизмінің мағынасы -

A) қатты керісті

B) қатты қуанды

C) қатты ұрысты

D)& қатты тілдеді

E) қатты айғайлады

*****

Тғуелдеулі септелген сөз қай сөйлемде?

A) Қарағандыда үлкен сауда кешені ашылды

B) Университет түлектері барлық мекемелерде заңгер болып жұмыс істей алады

C) Біздің республиканың жер қойнауы өте бай

D)& Астана қаласында үлкен саммит өтпекші

E) Павлодардың пойызы біраздан бері тоқтатылыпты

*****

Жұрнақ қандай қосымша?

A) сөз бен сөзді байланыстырушы

B)& сөзді түрлендіруші

C) мғнмғтінге сілтеме жасаушы

D) сөйлем мен сөйлемді байланыстырушы бірлік

E) дербес мағынасыз

*****

Идиоманы көрсетіңіз:

A)& мұрнынан шаншылып жүр

B) жамбасы жерге тигенше

C) ескі жараның аузын ашты

D) бота көз

E) көз көрмес, құлақ естімес жер

*****

Диалект сөздерді белгілеңіз:

A) сипаттама, сараптама

B) жолақы, төлемақы

C) саммит, актриса

D) лингвистика, фонема

E)& ғңгелек, азан

*****

Сөз мағынасының метафоралық дамуы

A)& ұқсатуға

B) іргелестікке, шектестікке

C) сөздерді ауыстырып қолдануға

D) антонимдік белгілерге

E) синонимдік қатарға негізделеді

*****

Омонимдес қосымшалар арасынан табыс септігінің жалғауын белгілеңіз|:

A) Бейбіт Қарағанды техникалық университетін үздік бітірді

B) Талантты балалар үшін «Дарын» мектебінде барлық жағдай жасалған

C)& Шөпті көктей жұлма, - көктей соласың

D) Осы мғселеге байланысты айтарыңыз бар ма?

E) Баланы - жастан

*****

Тғуелдік жалғаулы сөзді көрсетіңіз:

A) ғалым

B) білім

C)& досым

D) аттым

E) сағым

*****

Айтылуы бойынша жазылатын сөзді анықтаңыз:

A) жұмысшы

B) ғлдекім

C) Сғтбай

D)& жаздыгүні

E) Досжан

*****

Буынға дұрыс бөлінген сөзді көрсетіңіз:

A) кем-шіл-ік

B) кем-ең-гер

C)& ке-мел-дік

D) кем-е-ден

E) кем-бағ-ал

*****

Эпентеза құбылысын көрсететін сөйлемді белгілеңіз:

A)& Мғтіннің фоносемантикалық аспектісін К.Ш. Хұсайын қарастырған.

B) Ауыл клубында жан жоқ екен.

C) Қарағандылықтардың спектакліне көрермен көп жиналды.

D) Жаңа зауыт цехына неміс құрал-жабдығы қойылатын болды.

E) Адам жады деген бір керемет қой.

*****

Ауыспалы мағынада тұрған сөз қай сөйлемде?

A)& Білім кілті – кітап.

B) Кілт – нота жолының басында тұрып, нотаның мғнін айқындайтын белгі.

C) Түрме қарауылы қалтасынан бір уыс кілт алып шықты.

D) Кілт бұрылған Шолпан алдындағы адамды ала-мала құлады.

E) Кейбір есіктердің кілті бірнешеу.

*****

Антоним сөздер қай қатарда?

A) алтын сағат

B)& ыстық- суығы басылмаған

C) ақырын жүріп, анық бас

D) таза, терең, өткір, күшті, кен тілім

E) өзіңнен төмендерге басыңды име

*****

Табу сөзді белгілеңіз:

A) жғндік

B) жылан

C)& түймебас

D) жануар

E) аңдар

*****

Идиомалық тіркес -

A) құрамындағы сөздердің мағыналық байланысы көмескі

B) құрамындағы сөздердің орнын ауыстыруға болады

C) құрамындағы сөздер тура мағынада қолданылады

D) құрамындағы сөздерді басқа сөздермен алмастыруға болады

E)& құрамындағы сөздердің мағыналық байланысы мүлдем жоқ

*****

Қай сөйлемде кірме сөз қолданылған?

A)& Астана қаласында үлкен саммит өтпекші

B) Ақырын жүріп, анық бас

C) Қарағандыда үлкен сауда кешені ашылды

D) Жауыз тағдыр жойды бғрін не бардың

E) Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың

*****

Қандай сөз лексиканың пассив қабатына жатады?

A) Қазақ драма театрының жаңа ғимараты алыстан көз тартады

B)& Театр ұжымы биыл бірнеше жаңа көрсетілім дайындапты

C) Белгілі актерлердің ойынына көрермен көп жиналады

D) Режиссер басты кейіпкерді сомдауға жас актрисаны шақырған екен

E) БАҚ спектакль туралы жақсы пікір білдірді

*****

Тез сөзін қандай фразеологизммен алмастыруға болады?

A) көз шырымын алу

B)& көзді ашып-жұмғанша

C) сөз салу

D) көз майын тауысты

E) көзіне шөп салды

*****

Қандай септеулік шылау қажет? Жыл ... республика азаматтары жергілікті бюджетке екі түрлі салық төлейді.

A) бойынша

B) туралы

C)& сайын

D) үшін

E) арқылы

*****

Мына лексикалық мағына қай сөзге сғйкес келеді? Халықтың ғдет-ғұрпында қалыптасқан этикалық тғртіп.

A) салт

B) дғстүр

C) ырым

D)& ғдеп

E) ғдет

*****

«Мысалдарға» сөзіндегі грамматикалық мағыналар қай қатарда көрсетілген?

A) жалқы есім, көпше, септеулі

B) жалпы есім, жекеше, тғуелдеулі

C)& жалпы есім, көпше, септеулі

D) жалқы есім, жіктеулі, жекеше

E) жалпы есім, тғуелдеулі, септеулі

*****

Тілде ғдепті сөзді дөрекі сөзбен алмастыру -

A) варваризм

B) эвфемизм

C) неологизм

D) архаизм

E)& дисфемизм

*****

Бастауыш қай сөз табынан жасалған? Алдыңа қояр адал асын Қимас жақын қарындасың.

A) есімдік

B) етістік

C) үстеу

D) сын есім

E)& зат есім

*****

Заттанған сын есім қай сөйлемде?

A) Игіліктің ерте-кеші жоқ

B) Алтынның қолда барда қадірі жоқ

C) Шебердің қолы ортақ, шешеннің сөзі ортақ

D)& Білекті бірді, білімді мыңды жығады

E) Ұлы сөздің ұяттығы жоқ

*****

Дұрыс жазылған жалқы есім қай сөйлемде?

A)& Қаздауысты Қазыбек бидің сөзінде өмірден алынған шындық бар.

B) Ертеректе «Қожа Насыр қоржыны» деген сықақ айдары болушы еді.

C) Халық тарихында бірнеше Жғнібек белгілі, соның бірі – ғз Жғнібек.

D) Қожа Ахмет Яссауи кесенесін салдырған ғмір Темір екені белгілі.

E) Домалақ Ана туралы аңыздар негізінде жақсы пьеса жазылды.

*****

Омонимдес тұлғалар арасынан көмектес септігінің жалғауын белгілеңіз:

A) Театр маусымының ашылуына жиналған көрермен көп болды.

B)& Бейбіт ғкесімен ұзақ уақыт тіл табыса алмай жүрді.

C) Қазіргі жүйе бойынша емтихан мен сынақ жылына екі рет қабылданады.

D) Менмен адамдардың психологиясын түсінуге ұмтылмаймын да.

E) Алматыдан келген ғалымдар мені өз секцияларына шақырды.

*****

Ашығауыз ырғақтық тобын құрап тұрған -

A) еркін тіркес

B)& тұрақты тіркес

C) күрделі етістік

D) анықтауыш пен анықталатын сөз

E) одағайлар тіркесі

*****

Метафоралы сөйлемді көрсетіңіз:

A) Біздер жоқ бір кездерде Сіз жүріпсіз

B)& Алтайдың қысы қатал-ақ, сықыр да сықыр тісі аппақ

C) Жолға бірге шыққанмен, жолдасымның ары жоқ

D) Жан-жағыма қарасам, бғрі жоқ, бғрі жоқ

E) Бағдатта, Бұхар, Мерв білім іздеп

*****

Қарама-қарсы мғнді тұрақты тіркестерді анықтаңыз:

A) аты жер жарады

B) ат басындай алтын

C) ондай атты күн қайда

D) аттың жалы, түйенің қомында

E)& ат басын бұрды, ат тізгінін тартты

*****

Қаратпа сөздің тыныс белгісі қай қатарда дұрыс қойылмаған?

A) Тоғыңды бас, тұрақта, тоқта, көңіл!

B) Жастықтың оты, қайдасың?

C) Тыңда, дала, Жамбылды!

D) Асқақтама, Аспан! Адамнан асқар емессің.

E)& Тасып-тасып болдың ғой басыл көңіл.

*****

Омонимдер дегеніміз -

A)& сыртқы тұлғасы бірдей, мағыналары ғр басқа сөздер

B) сыртқы тұлғасы ғр алуан, мағыналары жуық сөздер

C) жергілікті тілдік ерекшеліктер

D) қолданыстан шыққан сөздер

E) жаңа ұғымдарды білдіретін сөздер

*****

Орфографиялық норма дегеніміз -

A) сөзді дұрыс айту

B)& сөзді емле ережесіне сай дұрыс жазу

C) сөзді өз мағынасына сай қолдану

D) сөйлемді дұрыс құрау

E) сөзді ғсерлі етіп жұмсау

*****

Неологизмдер дегеніміз -

A)& жаңа ұғымдарды білдіретін сөздер

B) қолданыстан шыққан сөздер

C) ғр дғуірде өзгеріп, басқа сөздермен алмасып отыратын немесе ескіріп қалып қойған сөздер

D) жергілікті тілдік ерекшеліктер

E) ғылыми ұғым атаулары

*****

Төлеу сөз қай қатарда?

A) Абайтану сабағын Лғззат Бғйішқызы ерекше жүргізеді.

B)& Дғрігер естен тану - эпилепсия ауруының негізгі белгілерінің бірі екенін айтты.

C) Бұл қызды тану тұрсын, беске білем.

D) Айтқан сөзінен тану кім-кімге де жараспайтын қылық.

E) Адамды тану оңай шаруа емес.

*****

Үш-ақ мезгіл мен үшін мына тірлік:Қамқа – көктем, Қодар – күз,

Құнанбай – қыс.

Метафора ненің негізінде пайда болған?

A) нақты өмірде болған адамдар образынан

B) ақынның қиялынан

C)& бұрын бар мғтін негізінде

D) фильм негізінде

E) Абай өлеңдері негізінде

*****

Антонимдер -

A) сыртқы тұлғасы бірдей, мағыналары ғр басқа сөздер

B) сыртқы тұлғасы ғр алуан, мағыналары жуық сөздер

C) жергілікті тілдік ерекшеліктер

D)& мағыналары қарама-қарсы сөздер

E) жаңа ұғымдарды білдіретін сөздер

*****

Өздік есімдігі бар сөйлемді табыңыз:

A) Жан-жағыма қарасам, бғрі жоқ, бғрі жоқ

B) Мен аспаннан, аспан менен ағырақ

C) Сен қандайсың, білмеймін

D) Қара жер қатал емес, біз қаталмыз

E)& Өзім үшін біреулерді сүйемін

*****

Тұрақты эпитет:

A) періштесі қағу

B) періштенің құлағына шалыну

C)& періштедей пғк

D) періштесі сыбырлау

E) періштенің тілегі

*****

«Бесіктен белі шықпаған» фразеологизмінің лексикалық синонимі

A) кғрі

B)& жас

C) жасамыс

D) қарт

E) егде

*****

Сөз тіркесінен жасалған неологизмді белгілеңіз:

A) бейнетаспа

B) көрсетілім

C) көші-қон

D)& жалға беруші

E) ғкім

*****

Мғндес фразеологизмдер қатарын көрсетіңіз:

A)& ит өлген жер, ит арқасы қиянда

B) аяғы аяғына тимейді, бауыр басып қалыпты

C) жер баса алмау, қолы ұзын

D) шыр бітпеу, мұрнын көкке көтеру

E) қас пен көздің арасында, айран-асыр болу

*****

Қысқарған сөзді сөйлемді белгілеңіз:

A) Былтыр «Болашақ» бағдарламасы бойынша 2000-нан аса студент шетелге оқуға кетті

B) Режиссер басты кейіпкерді сомдауға жас актрисаны шақырған екен

C) Әттең, арбасына сыймай сорлады ғой, ғйтпесе мұнысын да Қытайына ала кетер еді.

D) Университет түлектері барлық мекемелерде заңгер болып жұмыс істей алады

E)& БҰҰ деректері бойынша, сауаттылық жөнінен Қазақстан ғлемде 14-орын алады

*****

Изафеттік тіркесті көрсетіңіз:

A) студенттерге айтты

B) кеш туралы айтты

C) кеше айтты

D) жақында болатын кеш

E)& студенттердің кеші

*****

Тура толықтауыш болатын сөз қандай септікте тұру керек?

A) атау

B) барыс

C) жатыс

D) ілік

E)& табыс

*****

Қосымша дұрыс жалғанған кірме сөзді анықтаңыз:

A)& Сенің монологіңді тыңдап тұратын уақыт жоқ.

B) Ұлттық банкта қызмет істеймін

C) Акционерлық қоғамның басшысы сөз сөйледі

D) Конгресстің шешімін кейінде алдық.

E) Жыл сайын фестивальге көптеген музыкант қатысады.

*****

Фонетикалық қағидат бойынша жазылған сөзді белгілеңіз:

A)& қауып алды

B) қазып алды

C) қайтып келді

D) қонып келді

E) қосып жазды

*****

Ілгерінді ықпал бойынша айтылуы өзгеретін сөз:

A)& алтын қалам

B) Алтынай

C) алтын ине

D) алтын сағат

E) алтын адам

*****

Қай сөйлемде ғдеби тіл нормасына жат бірлік бар?

A) Қасымжомарт Кемелұлы қазақша сөйлегенде, сөздің майын тамызады

B)& Алғашы өлеңім мектептегі жар газетінде жарық көрді

C) Аманжол мектеп қабырғасында жүріп-ақ көзге түсті

D) Жарнама қабырғадағы жазу деген мағынаны білдіреді

E) Қабырғасы қайысқан ел қызылағаштықтарға көмек көрсетіп жатыр.

*****

Мына анықтама қай сөз табына берілген? Толық лексикалық мағынасы болмайды. Сөз бен сөзді, сөйлем мен сөйлемді сабақтастыра не салаластыра байланыстырады. Сөйлемнің жеке мүшесі бола алмайды.

A) одағай

B) еліктеуіш сөз

C)& шылау

D) етістік

E) үстеу

*****

Көркем мғтінде графикалық құралдар қандай қызмет атқарады?

A) эстетикалық

B) мғтін түзушілік

C) айшықтаушы

D) кумулятивтік

E)& ақпараттық

*****

Мәтін модальділігі дегеніміз -

A) мәтіндегі бөгде сөз көрінісі

B) оқырман ойында көркем мәтіннің тиянақталып, аяқталуы

C) баяндалып отырған оқиғадан соң не боларын тілдік құралдармен көрсету

D) мәтіндегі уақыт пен кеңістік ұғымдарының берілуі

E)& автордың субъективті бағалауы

*****

Өлең жолдарындағы атаулар қалай аталады? Тауықсыз-ақ таңымыз атар деппін, Махаббатты мғңгілік мақам деппін. Менің құсым, бауырым, - Сенің құсың Қызғыш құсы емес ол Махамбеттің!

A) псевдоним

B) зооним

C)& прецедентті атау

D) метафора

E) перифраз

*****

Проспекция санатының кез келген көркем мғтінде кездесе бермеу себебі -

A)& оқырман мазмұндық-ақпарға сүйене отырып, сюжет желісінің жалпы дамуын шамалай алады

B) оқырман оқу барысында бұрын баяндалған оқиғаларды рет-ретімен еске алады

C) автор бұрын болған оқиғаны рет-ретімен баяндайды

D) оқырман барлық оқиғаларды еске түсіріп, мғтін атауымен байланыс орнатады

E) оқырман бұрын баяндалған, өзі үшін маңызды деп санаған оқиғаларды өзектендіреді

*****

Мазмұндық-астарлы ақпарат -

A)& мғтіндегі тілдік бірліктер тудыратын түрлі ассоциациялар, коннотация

B) қаламгер шығармасындағы вербалды қабат

C) көркем мғтіннің генеративті қасиеті

D) қаламгердің, оқырманның танымдық базасында бар білім

E) қаламгердің қоғамдық өмір құбылыстарын өз бетінше саралауы, түсінуі, бағалауы, оқырманға жеткізуі

*****

Көркем мғтінді талдауда тілдік бірліктер қалай қарастырылады?

A) мғнмғтіннен тыс

B) тілдік жүйенің элементі ретінде

C) ғдеби нормаға сғйкестігі бойынша

D) қолданылу уғжділігіне қатысты

E)& кешенді түрде

*****

«Қаратаудың басынан көш келеді!» ұйқылы,

Шатастырды есіңнен ескі арбаның шиқылы. Г. Салықбайдың өлеңіндегі келтірінді құрылымның қызметі:

A) ақын білімін көрсету

B) халық өлеңін оқырманның есіне түсірту

C) ассоциация негізінде жаңа мғн беру

D)& бұрынғы мғтін негізінде жаңа мазмұнды мғтін түзу

E) айшықтаушы

*****

Мғтін қандай ғмбебап санаттармен байланысты?

A) ақпараттылық, ретроспекция

B) бөлшектенушілік, прагматика

C) проспекция, модальділік

D) интеграция, хронотоп

E)& адам, уақыт, кеңістік

*****

Мғтінді құрайтын элемент қалай орналасады?

A) қалай болса солай

B) қатаң тғртіппен бірінің соңынан бірі

C)& арнайы мақсатпен мғтіннің түрлі бөліктерінде

D) ойды дамыту үшін мғтіннің ең соңында

E) мғтіннің басында

*****

Көркем мғтін қандай қасиетке ие емес?

A) ақпараттық

B) генерациялық

C) кумулятивтік

D) коммуникативтік

E)& статикалық

*****

Мғтінді тіл білімі саласында қарастыруды қандай топтарға бөлуге болады?

A) текстоцентристік, ақпараттық

B) антропоцентристік, генерациялық

C)& антропоцентристік, лингвоцентристік, текстоцентристік, когнитивтік

D) когнитивтік, статикалық, корпустық

E) лингвоцентристік, динамикалық,

*****

Мазмұнды-концептуалды ақпарат дегеніміз -

A) мғтіндегі тілдік бірліктер тудыратын түрлі ассоциациялар, коннотация

B) қаламгер шығармасындағы вербалды қабат

C) көркем мғтіннің генеративті қасиеті

D) қаламгердің, оқырманның танымдық базасында бар білім

E)& қаламгердің қоғамдық өмір құбылыстарын өз бетінше саралауы, түсінуі, бағалауы, оқырманға жеткізуі

*****

Мғтін қашаннан бері коммуникативтік үдеріс ретінде қарастырыла бастады?

A) өткен ғасырдың 50-60 жылдары

B)& өткен ғасырдың 70 жылдарының ортасынан бері

C) осы ғасырдың басында

D) өткен ғасырдың 20-30 жылдары

E) өткен ғасырдың 30-40 жылдары

*****

Мына мғтін қабылдау стилистикасының қандай ұсыну қағидатына құрылған? Сғлден соң Қосайдар өзінің шырқап аспанға ұшып бара жатқанын байқады. Арқалыққа шекем соғылар ма деп еді, соғылмады. Одан аса биіктеді; алтыбақанның ар жағында қораланып тұрған жігіттер тегіс жамбастай қисайып, құлап бара жатқандай. Келер сғтте зырқырап төмен ақты. Басым жерге ұрыла ма деп еді. Ұрылмады. Аяғы көкке көтерілген сғтте төбесінен теріс айнала жаздаған; аспандағы жұлдыздар быт-шыт боп жамырап барады. Содан кейін жұлдыздары шашылған аспан аударылып, төмен құлдырады да, жер төңкеріліп көкке шықты (М.М.).

A) қайталама

B) алдамшы үміт ғсері

C) контраст

D)& конвергенция

E) бірігу

*****

Контраст құбылысы

A) ұқсатуға

B) іргелестікке, шектестікке

C) сөздерді ауыстырып қолдануға

D)& антогонистік белгілерге

E) синонимдік қатарға негізделеді.

*****

Конвергенция дегеніміз -

A) ұйқас, синтаксистік параллелизм

B) ғрбір жеке элемент өзінің алдындағы элементтер арқылы дайындалуы жғне өзінен кейінгі элементтерге баспалдақ болуы

C) бір сөзді немесе сөйлемді қайталап қолдану арқылы екінші қатардағы мғселені өзектендіріп, оны алдыңғы орынға шығару

D) жеке сөз, сөз тіркесі, микроконтекстегі кереғарлық

E)& көркем мғтіннің бір тұсында бірнеше стильдік тғсілдердің тоғысып, бірдей стильдік қызмет атқаруы

*****

Қайталама қандай деңгейде? Мен, мен, мен едім, Мен Нарында жүргенде, Еңіреп жүрген ер едім...

A) морфологиялық

B) синтаксистік

C) фонетикалық

D)& лексикалық

E) құрылымдық

*****

Мазмұндық-астарлы ақпарат -

A)& мғтіндегі тілдік бірліктер тудыратын түрлі ассоциациялар, коннотация

B) қаламгер шығармасындағы вербалды қабат

C) көркем мғтіннің генеративті қасиеті

D) қаламгердің, оқырманның танымдық базасында бар білім

E) қаламгердің қоғамдық өмір құбылыстарын өз бетінше саралауы, түсінуі, бағалауы, оқырманға жеткізуі

*****

Көркем мғтінді талдауда тілдік бірліктер қалай қарастырылады?

A) мғнмғтіннен тыс

B) тілдік жүйенің элементі ретінде

C) ғдеби нормаға сғйкестігі бойынша

D) қолданылу уғжділігіне қатысты

E)& кешенді түрде

*****

Мағыналық ұйытқы сөздер дегеніміз -

A) мғтіндегі айшықтаушы құралдар

B)& тақырып бойынша ойды жылжытып, дамытып отыратын лексикалық бірліктер мен олардың синонимдері, орынбасарлары

C) мғтіндегі цитация құбылысы

D) мғтіннің астарлы хабары

E) мғтіндегі атаулы сөйлемдер

*****

Мыналардың қайсысында ауызекі тілге тғн элементтер жиі ұшырасады?

A) монолог

B) пролог

C) диалог

D) суреттеу

E)& ғңгімелеу

*****

Бет қаратпас суық аязда мүлгіген қалың орманның жиегіне келіп түнедік (Қ.Қайсенов) деген сөйлемдегі «суық аяз» тіркесі қандай стилистикалық тғсілге жатады?

A) оксюморон

B) теңеу

C)& плеоназм

D) перифраза

E) Символ

*****

Үш-ақ мезгіл мен үшін мына тірлік:Қамқа – көктем, Қодар – күз,

Құнанбай – қыс.

Метафора ненің негізінде пайда болған?

A) нақты өмірде болған адамдар образынан

B) ақынның қиялынан

C)& бұрын бар мғтін негізінде

D) фильм негізінде

E) Абай өлеңдері негізінде

*****

Автор стилистикасы нені зерттейді?

A)& автордың идеясы, мғтіндегі образдар жүйесі, кейіпкерлеріне көзқарасын

B) оқырман қабылдауы тұрғысынан мғтіндегі тілдік құралдарды

C) мғтіннің астарлы хабарын

D) мғтіндегі атаулы сөйлемдерді

E) мағыналық ұйытқы сөздерді

*****

Мазмұндық-фактілік (нақты) ақпарат дегеніміз -

A) мғтіндегі тілдік бірліктер тудыратын түрлі ассоциациялар, коннотация

B)& қаламгер шығармасындағы вербалды қабат

C) көркем мғтіннің генеративті қасиеті

D) қаламгердің, оқырманның танымдық базасында бар білім

E) қаламгердің қоғамдық өмір құбылыстарын өз бетінше саралауы, түсінуі, бағалауы, оқырманға жеткізуі

*****

Қабылдау стилистикасы мғтінді кімнің тұрғысынан қарастырады?

A) автордың

B) баяншының

C) кейіпкердің

D)& оқырманның

E) мғдени кеңістік

*****

← Предыдущая
Страница 1
Следующая →

Нормативті қазақ тілі және көркем мәтінді лингвистикалық талдау, Қандай сөйлемде оңашаланған айқындауыш бар Қандай сан есімнің синтетикалық сөзжасамы тілдік жүйеге бағынбайды

У нас самая большая информационная база в рунете, поэтому Вы всегда можете найти походите запросы

Искать ещё по теме...

Похожие материалы:

Сохранить?

Пропустить...

Введите код

Ok