М.Жұмабайұлы және қазақ символизмі

Территория рекламы

Ең алдымен символизмге анықтама берсек: Символизм — 19 ғасырдың соңғы ширегі мен 20 ғасырдың басында Еуропада әдебиет пен өнерде өріс алған ағым. Символизмнің шығуына буржуазиялық мәдениеттің дағдарысқа ұшырап, тарихи-әлеуметтік жағдайдың өзгеруі себеп болды. Символизм ағымында жазылған шығармалар шындықтан аулақтапмистикаға, декаденттік сарындарға бой ұрды. Көркемөнердің қоғамдық-әлеуметтік мәнін мансұқтап, адам болмысын танытудан гөрі қаһарманның дарашылдығын жақтады, әлеуметтік мәселелерден бой тартты. Символизм эстетикасының негізі 19 ғасырдың 60 — 70-жылдарында П.Верлен, С.Малларме,А.Рембо, т.б. шығармаларында көрініс тапты. Символистер теориялық түп қазығын немістің идеалист философтары А.Шопенгауэр, Э.Гартман, Ф.Ницше еңбектерінен алды. Ресей символистері батыстық символистердің ұстанған бағытын қабылдап, идеалистік философия тұрғысында шығармалар жазды (Д.Мережковский, Ф.Сологуб, З.Гиппиус, К.Бальмонт, т.б.). Орыс символистері сөз өнерін тереңдете мәнерлей түсті. Алғаш символизм ауқымында біраз шығармалар жазған орыстың көрнекті ақын-жазушылары А.Блок, В.Брюсев, т.б. кейінірек бұл бағыттан мүлдем бас тартты. Қазақ әдебиетінде символизм кең өріс алмағанымен, оның әсері 20 ғасырдың алғашқы ширегінде М.Жұмабаев, Б.Күлеев, С.Дөнентаев, т.б. қаламгерлер шығармаларында бой көрсетті. Реализм мен импрессионизм бағытынан бас тартқан символист-суретшілер картиналарының сюжетін көбіне мифология, мистикалық немесе фантастикалық сюжетке құра отырып, осыған орай кескіндемелік туындыларында адамның психологиялық көңіл-күйі мен сезім иірімдерін пошым, сызық пен бояу түсі арқылы беруге ұмтылды. Бейнелеу өнерінде Г.Моро, О.Редон, П.Гоген, А.Беклин, Э.К. Берн-Джонс, М.К. Чюрленис, М.А. Врубель сынды қылқалам шеберлері символистік бағытта көркем туындылар жасады.

ЖҰМАБАЕВ Мағжан Бекенұлы (25.6.1893, қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауд., Сасықкөл басында, — 19.3.1938) — ақын, аудармашы. Сол кездегі дәстүр бойынша әуелі ауыл молдасынан сабақ алады. Бұдан соң әулетті әкесі Бекен Мағжанды Қызылжардағы Бегішовмедресесіне оқуға береді. Мұсылмандық орташа дәрежелі білім беретін бұл медресе бес жылдай оқып бітірген соң 1910-1913 ж. Уфа қаласындағы «Ғалия» медресесінде оқиды. Осында жүріп «Садақ» журналын шығарысады, оған өзінің өлеңдерін жариялайды. Абайдың өлеңдер жинағымен танысады, татар ақын, жазушылармен достасады, араб, парсы, түрік тілдерін оқып үйренуін жалғастырады. Орыс тілінен сабақ алады. Абай үлгісімен Шығыс пен Батыс поэзиясынан бірдей нәр алады. 1913-1917 ж. Омбыдағы мұғалімдер даярлайтын се-минарияда оқып, оны медальмен үздік бітіреді. Омбыда оқып жүрген кезінде сондағы жастармен тізе қосып «Бірлік» әдеби үйірмесін құрысып, оның «Балапан» атты қолжазба әдеби журналын редакциялайды. Осы кезде алашордашылар жас талантты ез құрамына тартады. 1917 ж. желтоқсанда Алаш қозғалысының II съезіне қатысты. Съезд шешімі бойынша халыққа білім беру комиссиясының мүшелігіне сайланады. 1917-23 ж. «Бостандық туы», «Ақжол» газеттерінде және «Шолпан» журналында істеп жүріп халық ағарту жұмысына белсене араласады. 1923-26 ж. Москвада көркем әдебиет институтында оқиды. 1927-1929 ж. Бурабай, одан соң Петропавлда мұғалімдік, оқытушылық қызметтер атқарады. Ақындық өнермен Қызылжар медресесінде оқып жүргенде айналыса бастайды. 1912 ж. Қазан шаһарында Ж-тың «Шолпан» атты өлеңдер жинағы жарық көрді. Осы жинағымен ол қазақ поэзиясының көбінде Шолпандай таң жұлдыз боп жарқырады. Жас ақын тұңғыш «Жатыр…» өлеңінен бастап әлеуметтік тақырыпқа ден қойды, ағартушылық, ұлт-азаттық, демократияшыл көзқарас аясында толғанды. Абай поэзиясының өшпес маңызын бірден таныды, оны «хакім» деп атап, ұлы ақынның «мың жыл жүрсе демі кетпес» сөзін жаңа жағдайда ілгері дамытты, Батыс мен Шығыс рухани қазынасын синтездеу, тоғыстыру, сабақтастыру негізінде қазақ поэзиясын тақырып, түр мен мазмұн жағынан байытты. Ж. ел жайына, әлеуметтік мәселелерге ой жіберді («Шын сорлы») халқын өнер білімге шақырды («Ләззат қайда», «Жазғытаң», «Сорлы қазақ», «өнер-білім қайтсе табылар», «Балалық шақ», «Қазағым», «Қарағым», «Осы күнгі кұй», «Мен сорлы»). Бірқатар өлеңдерін әйел теңдігі тақырыбына арнады («Жас келін», «Зарлы сұлу», «Сүйгеніме», «Алданған сұлу»). өз поэзиясының алғашқы қадамдарынан ақтық демі біткенге дейін Ж. ұлт-азаттық, ұлттық тақырыпта үзбей толғанды, оны өз поэзиясының өзегі етті. Ағартушылық реализмі өрістей келіп сыншыл реализмге ауысты, бүкіл халықты тап, топқа жіктемей баршасын түгел әлемдік мәдени жетістіктерге қол артуға үндеу табиғи түрде бұл тілекке кім қарсы, қоғам дамуына қандай күш кедергі деген сауалға ұласты, басты кедергі — отаршылдық деген шешімге келді. Бастапқы кезде бұл тақырып туған жердің табиғатын тамашалаудан барып қайран жердің ендігі күні не болады деген уайым-қайғыға ұласады, ақыры келіп кіндік қаны тамған нулы, сулы өлкені «ититіп» келіп тартып алып жаулап жатқан қара шекпенді отаршылдыққа қарсы наразылық оты болып тұтанады. («Туған жерім — Сасықкөл»). Ақын халқымен бірге күйзелді, назаланды, ашу-ызаға булықты, сөйтіп романтикалық әуенге бөленген жорық идеясы туды («Жарыма», «Есімде… тек таң атсын», «Жаралы жан», «Мен жастарға сенемін» т. б.

Мағжан шығармаларындағы романтикалық сарын әсіресе оның символистік арнада жазған өлеңдерінен айқын көрінеді. Ол символизм болашақ пердесін ашатын жаңа мифология туғызды, келешек суретін салу саясатшылардың емес, ақындардың қолында деген қағидаға кәміл сенді («От», «Пайғамбар», «Күншығыс», «Жарлы жан», «Айға» т. б.). М. сиволизміндегі ерекшелік — тарихи нақтылығында, ап мұның езі реалистік нышандардың бірі екендігі мәлім. Бұл, біріншіден, шығарманың қай уақытта нендей оқианы жырлап отыр-ѓандыѓынан («Бостандыќ» екіншіден, µлењ, ‰лт-азаттыѓы таќырыбын дамытудан («Жаралы жан») айќын кµрініс табады. Символизм арќы-лы ќазак, µлењініњ наќышын байыту баѓытында М. салѓан олжаны айрыќша атауѓа керек. Осы тєсіл негізінде аќын дыбыс-буынныњ соны ‰ндестіктерін тауып, ќазаќ жырын к‰йше к‰мбірлетті («Шопы»). Ж. поэзиясындаѓы ќ±нар-лы арнаныњ бірі — т‰рік таќырыбы. М‰нда реалистік ћєм романтикалыќ сарындар аста-сып, бірге µріліп отырады. Т‰рік таќырыбы, сайып келгенде, ‰лт-азаттыќ таќырыбы айдынына ќ‰яды, отаршылдыќќа ќарсы жанќиярлыќ к‰реске ќайрап шыњдайды («Орап тауы», «Алы-стаѓы бауырыма», «Жер ж‰зінде», «Ќазаќ тілі», «Тез барам!», «Т±ркістан», «Т±ранныњ бір сау-ында», «Орал»). Сонымен біргеЖ. аќынныњ ±лт шењберінде ќалып ќоймаѓанын баса айтуѓа тиістіміз. Маѓжан ќазаќ, жалпы Кіндік Азия аќын-дарыныњ арасынан суырылып шыѓып, т±ран-ды, т‰рікті жырлаѓанда, сонау ѓ‰ннан бастала-тын т‰рік халыќтарыныњ ерлігін паш еткен. Ж. ќазаќ лирикасыныњ сыршылдыгын терењцетті, ж‰ректіњ ењ нєзік пернелерін сµйлетті, адам-ныњ небір тылсым сезімдеріне тіл бітіре білді. Б‰л ќасиет оныњ єсіресе махаббат лирикасы-на тєн («С‰й, жан, сєулем» т. б.)- Ж. єлемдік поэзияда экологиялыќ таќырыпты жырлаушы-лардыњ біріне жатады. («Айда атыњды, Сєпсем-ба», «Шойын жол»). Ол техникалыќ прогреске ќарсы болѓан жоќ, ол оныњ ‰лттыќ мєдени, рухани дєст‰рлерді б‰зуына ќарсы еді. Ол та-биѓатты аялауѓа шаќырды. Техниканыњ жетістіктеріне ќызыѓып, туѓан жер бµлейтін лєз-заттан айырылып ќалмауѓа ‰ндеді. Ж. аќын ќазаќ поэмасыныњ баяндау стилін, шешендік мєнерін µзгерту ќажет екендігін апѓаш айтќ-андардыњ бірі болды. Ол ќазаќ поэмасын суреткерлік арнаѓа б±рды. Адам жаныныњ, пси-хологиялыќ єлемніњ ќ‰пия сырларын, иірімдерін, даму диалектикасын асќан шеберлікпен кестелеп µрнектей білді. Маѓжан поэмаларына лирикалыќ терењдік пен эпика-лыќ кењ ќ‰лаштылыќ бірдей тєн. Жеке адам мен ±лт таѓдырын драмалыќ сюжетте ‰йлестіріп, ширыќтыруѓа жетісіп, кµркемдік зор ќуатты байламдарѓа, жинаќтауларѓа ќол арт-ты. («Батыр Баян», «Оќжетпестіњ ќиясында», «Ќойлыбайдыњ ќобызы», «¤тірік ертегі», «Шын ертегі» поэмалары). Кµп жылдар бойы Ж-ќа буржуазияшыл ‰лтшыл деген айып таѓылды. Оны ќазаќ даласындаѓы жањалыќтардыњ ќас жауы етіп кµтеруге тырысты. Шын мєнінде, аќын «кењестік аѓысты» жатсынган жоќ. Оѓан «Ќызыл жалау» µлењі, «Тоќсанныњ тобы» атты µлењдер кує. Кењес дєуірін т‰сінгісі келді, біраќ социалистік реализмніњ таптыќ принциптерінен бойын аулак. ‰стады. Халќын бµле жармады, байы, кедейін бір-біріне жауластырмады. Ж. исі ќазаќ езгіде, тепкіде деп есептеді. Сондыќтан Кењес рємізі — Ќызыл жалау кедей шаруа ќазаќтікі ѓана емес, ол барша ќазаќтікі деп есептеді. Кењес жылдары Ж. екі єлењдер жи-наѓын жариялады. Алѓашќы 1922 ж. Ќазанда, екіншісі — Ташкенте басылып шыќты. Аќынныњ жєне бір пейіл ќойып, ыќыластана, беріле істеген ќызметі — педагогика саласы. Мектеп оќушыларына, м±ѓалімдерге арнап «Педаго-гика» (1922, 1923, «Бастауыш мектепте анатілін оќыту жені» (1925) ењбектерін жариялады. Ол елде сауатсыздыќты жою науќанына білек сыбанып араласты. Ж-тыњ «Сауатты бол!» оќулыѓы єлденеше рет ќайталанып басылды. Аќан сері, Базар жырау, Єбубєкір Диваев ту-ралы зерттеу ењбектер жазып, ауыз єдебиеті ‰лгілерін жалѓастырды. Ж. аударма саласына ‰лкен мєн берді. И. Гете, Г. Гейне, Єбу Фирас, А. В. Кольцов, М. Ю. Лермонтов, А. А. Фет, И. И. Дмитриев, И. П. Мятлов, А. А. Блок елењцерін, А. М. Горький, В. В. Иванов, Д. Н. Мамин-Си-биряк, т. б. єњгімелерін, ќазаќ тіліне аударды. Єдеб.: Ж. Аймауытов. Магжанныњ акындыгы ту-ралы. «Лениншіл жас » журналы, N 5, 1923; Ѓ. Тог-жанов. Ж‰сіпбектіњ сыны, Магжанныњ акындыгы туралы. Москеу, 1926; Ѓ. Тогжанов. «Єдебиет жоне сын мжелелері». Ќызылорда, 1929; М‰кан‰лы Со-бит. XXгасырдагы казак одебиеті. Іб&іім. ‡лтшыл-дык, баышылдыкдоуірі. А., 1932;

← Предыдущая
Страница 1
Следующая →

Скачать

adebiet.docx

adebiet.docx
Размер: 309.4 Кб

Бесплатно Скачать

Пожаловаться на материал

Ғасыр басындағы көркем аударма. Көркем аударма – әдеби шығарманың бір тілден екінші тілге аударылған нұсқасы, көркем әдеби шығармашылықтың бір саласы. Жаңа технология. Жыраулар поэзиясы. Абыл. Әдебиеттегі өзгешеліктердің бірі. Педагогика ғылымы. Әдеби жанр. Әдебиет пәні.

У нас самая большая информационная база в рунете, поэтому Вы всегда можете найти походите запросы

Искать ещё по теме...

Эта тема принадлежит разделу:

Көркем аударма

Ғасыр басындағы көркем аударма. Көркем аударма – әдеби шығарманың бір тілден екінші тілге аударылған нұсқасы, көркем әдеби шығармашылықтың бір саласы. Жаңа технология. Жыраулар поэзиясы. Абыл. Әдебиеттегі өзгешеліктердің бірі. Педагогика ғылымы. Әдеби жанр. Әдебиет пәні.

К данному материалу относятся разделы:

Әдебиеттану ғылымы. Текстология

Жыраулар поэзиясын оқытудың тиімді жолдары

Сал – серілер поэзиясының сұлулық әлемі

«Зар – заман» ақындары шығармашылығындағы отаршылдық дәуір көрінісі

Зар заман ақындарының өлеңдерінің мәні

Ақындарының шығармаларына тиым салынуы

Тұрмыс – салт жырларының түрлері

Оқытудың жаңаша түрлері

Авторлық ауыз әдебиеті: жыраулар поэзиясы

Абайдың ақындық мектебі

ХХ ғасыр басындағы діни-ағартушылық бағыт (Шәді төре Жәңгірұлы, Нұржан Наушабайұлы, Мақыш Қалтайұлы)

ХІХ ғасыр әдебиетідегі Қоқан езгісіне қарсы күрес сарыны

Көркем шығарманың сюжеті мен композициясы

Қазіргі қазақ фольклортануы

Поэма жанрын оқыту жолдары

ХХ ғасыр басындағы қазақ прозасындағы әлеуметтік романдар («Бақытсыз Жамал», «Қамар сұлу»)

ХIX ғасырдағы айтыс өнері

Лиро-эпостық жырлардың жанрлық сипаты

Әдебиет пәнін оқытудағы әдіс-тәсілдер

Көркем шығарманы талдау жолдары

Әдеби бағыт, ағым және көркемдік әдіс

Шортанбай Қанайұлының «Зар заман» толғауы

Мектепте әдебиет пәнін оқытудың өзіндік ерекшеліктері

Лирика жанры, оның түрлері

Драма жанры, оның түрлері

А.Байтұрсынұлының «қырық мысал» жинағы

Қобыланды жырының әдеби нұсқалары

Ежелгі дәуір әдебиетінің зерттелу тарихынан (Б.Кежебаев, М.Жолдасбеков, Х.Сүйіншәлиев, Н.Келімбетов)

Абайдың табиғат лирикасын оқыту

Аңыздық проза және оның түрлері

С.Торайғырұлы поэмаларындағы Алаш идеясы(«Айтыс», «Таныстыру»)

Мысал жанрын оқыту

Роман жанрын оқыту

Қазақ драматуогиясындағы алғашқы пьесалар (К.Төгісов, К.Кемеңгеров)

«Зар заман» ақындары поэзиясының стилі

М.Ж.Көпейұлының қисса дастандары

М.Жұмабайұлы және қазақ символизмі

Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары

Абай аудармалырының шеберлік қырлары

Әбу Насыр әл-Фарабидің поэзия өнері туралы трактаттары

Мәнерлеп оқу

М.Әуезов шығармаларын оқыту жолдары

“Қыз Жібек” жырындағы халықтық салт-дәстүр көріністері

Көркем шығарманы проблемалық талдау жолдары

Алтын Орда – Қыпшақ дәуіріндегі әдебиет

Абай қара сөздеріндегі философиялық-дидактикалық толғамдар

Әдебиет сабағында сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстар

Қорқыт ата кітабының нұсқалары,зерттелуі

Шәкәрім Құдайбердіұлының “Қалқаман-Мамыр” поэмасындағы тартыс

Жыраулар поэзиясы және мемлекетшілдік сана

Эпикалық шығармаларды оқыту жолдары

Мақал-мәтелдердің тәрбиелік-тағылымдық мәні, тақырыптық түрлері

Айтыс жанрлық ерекшелігі, түрлері

І.Жансүгіров «Құлагер» поэмасындағы Ақан сері бейнесі

Сабақты шығармашылық түрде ұйымдастыру

Ж.Аймауытұлының «Ақбілек» романындағы психологизм

Ы.Алтынсарин «Қазақ хрестоматиясы» және қазақ ағартушылығы

Шығарма жаздыру

Дулат Бабатайұлының отаршылдыққа қарсы шығармалары

Ертегі жанрын оқыту

Әдебиет сабағында әдеби теориялық ұғымдармен танысу

Көркем шығарманы талдау жолдары

ХХ ғасыр бас кезіндегі ұлт әдебиетіндегі Алаш идеясы

Жыраулар поэзиясының болжалдық сипаты

1980-90 жылдардағы қазақ әдеби сыны

Поэзиялық шығармаларды оқыту жолдары

Похожие материалы:

Формування українських партій (кінець ХІХ — початок ХХ ст.).

Контрольна робота з курсу «Історія України» Формування українських партій

Аргументы к сочинению по роману-эпопее «Война и мир» Л.Н.Толстого

Проблема нравственного совершенствования. Проблема лицемерия. Проблема отрыва от народа, антинациональная ориентация. Проблема морального разложения людей. Проблема противоречивости характера

«Зеленые» технологии и производства в утилизации отходов жизнедеятельности человека

Проблема полного уничтожения или частичной утилизации твердых бытовых отходов (ТБО). Предварительная сортировка. Санитарная земляная засыпка. Сжигание. Переработка горючих, гниющих отходов. Переработка использованных шин. Линии демонтажа старых автомобилей. Утилизация медицинских отходов.

Технологическое водоснабжение спортивно-оздоровительного бассейна

Пояснительная записка Расчет системы технологического водоснабжения бассейна

Гражданско-правовые отношения, складывающиеся в процессе возмещения вреда, причиненного жизни или здоровья гражданина

Курсовая работа Целью курсовой работы является изучение правового регулирования возмещения вреда, причиненного жизни или здоровью гражданина.