М.Әуезов шығармаларын оқыту жолдары

Территория рекламы

Әлемнің жазушылары мен ғалымдары жоғары баға берген адамзаттың Әуезовінің шығармашылық мұрасын бүгінгі және болашақтағы ұрпаққа таныту - әдебиеттегі маңызды мәселелердің бірі. Себебі әдебиеттегі кесек тұлға Әуезов шығармашылығын мектепте оқыту мәселесі өте күрделі сала болғандықтан, терең білімпаздық пен аса ізденімпаздықты қажет етеді. Әр шығармасын оқыту үшін үлкен дайындық, терең эрудиция, үлкен жүрек пен сезім қажет. М.Әуезов шығармашылығын зерттеуші жазушы-ғалым Т.Жұртбайдың сөзімен айтсақ: «Әуезовтің өмірі мен шығармашылық жолының өзі қазақ мәдениетінің рухани тарихындағы құбылыс. Ол сан-салалы және жинақтай зерттеуді қажет етеді», - деп ескертеді.

Жазушының шығармашылығына арналған зерттеулер негізінен жекелеген ғылыми тақырып пен жанрлық, теориялық, танымдық тұрғыда дара-дара қарастырылды. Алайда М.Әуезов шығармашылығын мектепте тұтас оқыту, жасөспірімдерге таныту, рухани жан дүниесіне бойлату мәселесі әйгілі ұстаз әдіскер Қ.Бітібаеваның еңбектеріне дейін арнайы жазылмаған. Тек М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясын оқытудың жолдары мен талдаудың түрлері белгілі әдіскер-ғалым Т.Ақшолақовтың, Қ.Тасболатұлының еңбектерінде ғана кездесетін. Осы тұрғыдан алғанда, Қ.Бітібаеваның еңбектері әдіскер ғалымдар мен жоғары оқу орындарының оқытушылары, студенттері, мектеп мұғалімдері үшін ғылыми әрі әдістемелік жағынан сонылығымен, құндылықтарымен ерекшеленетін аса қажетті еңбектің қатарынан саналады.

Адамзаттың ақыл-ойының ғұлама жазушысы Әуезов шығармашылығын қалай оқыту керек, оны жастардың бойына қалай сіңіру керек, осы мәселе әрбір әдебиетші ұстазды ойландырып келгені рас. Себебі, М.Әуезов шығармашылығын оқыту дегеніміз - үлкен мұхитқа сапар шеккенмен тең деген сөз. Қай кезеңде, қай туындысын алсақ та, Әуезов туындыларының тақырыбы мәңгілік мәселені қозғайды. Қазақ халқының өткен тарихын баяндап, толғағы жеткен мәселелерді көтеріп, ел тұрмысының шынайы болмысын көрсетіп, адамдар тағдырының шындығын суреттейді. Осыған байланысты М.Әуезов шығармашылығын оқытуды алға тартқан Қ.Бітібаева өз сөзінде былай дейді: «Ұстаздар қауымы Әуезов тағлымын оқу мен тәрбие беруде тиімді пайдалануы, қажетке айналдырудың көзін тауып, қонымды жолын ізденуі керек. М.Әуезов шығармашылығын оқытудың тиімді жолдарын іздеу бүгінгі оқыту үрдісінің талап деңгейінен туындайды», - дейді

Мектепте М.Әуезов шығармашылығын оқытуды тұтастай қарастырып, іргелі еңбек жазған Қ.Бітібаева «Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары» атты оқу құралында: «... әдебиет пәні жас жеткіншектерге жай ғана білім беріп қоймайды, ол өмірдің ең қымбаттысы, ең асылы – жақсылық пен ізгіліктің ұрығын себеді. Әдебиет пәнінің әр сабағын – адам бойындағы асқақ арман, берік сенім, әсемдік пен сұлулыққа құштарлық тәрізді ең мөлдір сезімдер мен кісілік қасиеттер туралы сырласу сабағы десек те болады. ...Бұл пән жас қауымды мақсатты өмір сүруге үндейді, оны туған анасын сүюден Отанын сүюге, бүкіл адамзатты сүюге дейін жетелейді. Әдебиет пәнінің алдында тұрған осындай қасиетті мақсат ең алдымен сабақ процесінде, оның әр тақырыбында жүзеге асырылуға тиіс. Сондықтан әр сабақты, яғни әр сабаққа бөлінген 45 минутты тиімді етіп ұйымдастыра білу ісі мұғалімнен ерекше творчестволық жұмысты, ойлы да зерделі еңбекті талап етеді», - дейді

Осы аталмыш еңбекте ұстаз 11-сыныпта жазушының өмірбаянынан бастап, әңгімелері, драмалық туындылары, «Абай жолы» эпопеясын оқытудың инновациялық технологиясын тұтас қарастырады. Сабақ типтері мен түрлері, проблемалық, ұжымдық, дамыта оқыту, даралап, саралап оқыту технологиясына сүйене отырып, ұлы жазушы шығармашылығын оқытудың өзекті мәселесін көтереді. Оқушылардың шығармашылық жұмыстарына ерекше көңіл бөледі. Мысалы, М.Әуезов өмірін өтудегі сыр – толғау, ой – толғау, жыр – толғаулар, Абай, М.Әуезов атына жазылған өсиет-хаттар, сөзбен жазылған ескерткіштер, сауалнамалар, хабарламалар, т.б. Сөз жоқ, бұл шығармашылық жұмыстар бүгінгі технология талаптарының мақсатынан шыға білген. Яғни білімді тұлғаға қарай бағыттай беру, жан-жақты дамыған тұлға қалыптастыру мәселелері еңбекте қамтылған. Ал ұстаз М.Әуезов әңгімелерін «Қорғансыздар проблемасы» деп проблемалы талдауға негізделген ізденіс сабағы ретінде өтеді.

Абай бейнесін мына проблемалар арқылы түсіндіреді:

Абай – гуманист

Абай – философ, терең ойшыл

Абай – ақын, өнер шашушы

Абай – күрескер ...

«Абай жолы» эпопеясын образдар жүйесіне қарай сұрыптап оқытуда әдіскер ұстаз бүкіл шығармадағы кейіпкерлерді топтарға бөліп жинақтап талдаудың үлгісін береді. Оқытудың тиімді жағы ретінде жұптық жұмысты ұсынады. «Абай жолы» роман-эпопеясын зерттей қарастырғанымызда, 627 ірілі-ұсақты кейіпкерлерге ұшырасамыз. Осыншама кейіпкердің барлығына жеке-жеке тоқталып, талдау жасау мүмкін емес. Ал Қ.Бітібаеваның еңбегіне назар аударсақ, осынша кейіпкерлерді топтастырып, әр топтауына жеке ат қояды. Мысалы, эпопеядағы әйелдер бейнесінің өзін бірнеше топтарға бөледі. «Қарашығым, қоңыр қозым, Абай жаным» - аналар бейнесі; «Көзімнің қарасы» - Әйгерім, Тоғжан, яғни Абай ғашықтары; «Күндестің аты күндес» - Күңке, Айғыз, Мәнікелер; «Ер мінезді еркелер» - Салтанат, Нұрғаным, Еркежандар; «Сенсіз маған өмір жоқ» - Мәкен, Мағрипалар деп әйелдер галереясын топтап ыңғайлы етіп береді. Бұндай классификацияны «Абай жолы» роман-эпопеясын зерттеген бірде-бір еңбектерден кездестірмейтініміз рас. Романды оқытқан кезде, образдар жүйесін талдағанда бұл әдісті студенттер үшін де пайдаланамыз. Себебі, Қ.Бітібаеваның классификациясы романдағы образдарға талдау жасау барысында жүйелілігімен әрі нақтылығымен дараланады. Осы жағынан алғанда, бұл әдістің ғылыми маңызы зор.

Эпопеяны оқытудағы Қ.Бітібаеваның ең сәтті де қонымды әдісі - проблемалық оқыту. Мұғалімнің проблемалық сұрақ қоюы арқылы оқушыларға ой салу және ойлану тәсілі әр оқытушыға үлгі болары анық. Әр жасөспірімнің өзіндік көзқарасының нығаюы мен жеке тұлға қалыптастыруда өзіндік пікірінің жетілуіне көп көмегін тигізері сөзсіз. Автор «Абай жолы» эпопеясын оқытудың тиімді жолдарына мәтінмен жұмыс, диалогтық әңгіме, әдеби пікірталас сияқты әдістерді алады. Жазушы шеберлігіне, оның көркем тіліне, тақырып пен идеяға, сюжет пен композицияға, портреттер мен характерлерге әдеби-теориялық тұрғыдан талдау жасатады. Әдіскер ұстаз оқушыларға мәтіннің мазмұнын ғана білдіріп қоймай, әдеби-теориялық ұғымдардан жан-жақты білім алуын көздейді.

М.Әуезовтің әңгімелерін, драмалық шығармаларын 5 – 8 сыныптарда оқытудың тиімді жолдары ұстаз еңбегіндегі негізгі тақырып болып табылады. 20-шы жылдары қазақ прозасын әлемдік деңгейге көтерген Әуезов әңгімелері туралы айтқан ұстаз ойлары ғылыми пайымдылықпен, пәлсапалық тұжырымдылықпен байқалады. Автор оқу құралында Әуезовтің алғашқы әңгімелерінің өзіндік ерекшелігі мен жазушы шеберлігінің қырларына талдау жасайды да, әңгімелерін оқытудың әдістемелік үлгісін береді. 5-сыныпта «Жетім» әңгімесін, 6-сыныпта «Қыр суреттері», 7-сыныпта «Қорғансыздың күні», 8-сыныпта «Еңлік-Кебек» трагедиясын оқыту барысында оқушының мәтін мазмұнын меңгеруіне көңіл бөлу керектігін ескертеді. Оқушылардың зейіні, есте ұстау, қабылдау қасиеттеріне қарай мұғалімнің мәтінді тұтастай емес, ең негізгі басты мәселелерін ғана мазмұндатып, оны меңгеруді одан әрі жалғастырғанын тиімді деп табады. Мәтінге жуық мазмұндауды, одан кейін ұжымдық жұмыс әдісін ұсынады. Әр әңгімедегі кейіпкер мен мен табиғат арасындағы байланыстарды, қаһарман психологизмін басты нысанаға ала отырып, оқушыларға түсіндірмелі оқу, әрі әңгімелеу тәсілдерімен мұғалімнің жеткізуін қалайды. Шығарма талдауда жазушының стилі, көркем тәсілі мен мұғалімнің әдіс-тәсілі қатар беріліп отырады. Мұғалімнің проблемалық сипаттағы сұрақтары оқушылардың әңгімені терең түсініп, үңіле қарап талдауына әкеп соқтырады. Кесте арқылы қорытынды түсінігі, талдауды жинақтауы, пысықтауы Әуезов әңгімелерін оқытуда өте тиімді жолдардың бірінен саналады.

Сонымен, қорыта келгенде, әйгілі ұстаз өзінің көп жылғы тәжірибесінде «Абай жолы» эпопеясын оқытудың қия-қалтарыстарын түгел зерделейді. Соның ішінде М.Әуезов шығармашылығын оқытуда оқулық пен оқу бағдарламасында кездесетін кемшіліктерге білгірлікпен сын айтады. Әуезовтің ұлылығын таныту мақсатында автор ғұлама жазушының публицистикалық шығармаларын, прозалық шығармаларын, «Абай жолы» роман-эпопеясын, драматургиясын, ғылыми еңбектерін тұтастай оқыту керектігін баса айтады. Осыған қоса, жазушы шығармашылығын оқытудың алдына бірнеше мәселелер де қояды. Бұл жағынан алғанда, Қ.Бітібаеваның М.Әуезов туындыларын мектепте оқыту мәселесі терең зерттеуге бағытталған еңбек болса, екіншіден теориялық білімді ұштаудың әдістемелік негізгі көзі болып табылмақ.

Ұстаздың әдебиетті оқыту пәлсапасы ой, ойлау, ойланту мәселелерінен тұрады. Әр сабақта оқушыға ой салу, ойланту ұстаздың әдістемесінің биік жемісі. Ол әдебиетті - ғылым, өнер пәні ретінде қарастырады. Байырғы әдістемемен оқытылып келе жатқан әдебиет пәніне жаңа бетбұрыс әкеліп, инновациялық технологиямен оқыту мәселесін қазіргі педагогика ғылымының күн тәртібіне қойды. Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесін мүлде тың арнаға бұрды деуге болады.

← Предыдущая
Страница 1
Следующая →

Скачать

adebiet.docx

adebiet.docx
Размер: 309.4 Кб

Бесплатно Скачать

Пожаловаться на материал

Ғасыр басындағы көркем аударма. Көркем аударма – әдеби шығарманың бір тілден екінші тілге аударылған нұсқасы, көркем әдеби шығармашылықтың бір саласы. Жаңа технология. Жыраулар поэзиясы. Абыл. Әдебиеттегі өзгешеліктердің бірі. Педагогика ғылымы. Әдеби жанр. Әдебиет пәні.

У нас самая большая информационная база в рунете, поэтому Вы всегда можете найти походите запросы

Искать ещё по теме...

Эта тема принадлежит разделу:

Көркем аударма

Ғасыр басындағы көркем аударма. Көркем аударма – әдеби шығарманың бір тілден екінші тілге аударылған нұсқасы, көркем әдеби шығармашылықтың бір саласы. Жаңа технология. Жыраулар поэзиясы. Абыл. Әдебиеттегі өзгешеліктердің бірі. Педагогика ғылымы. Әдеби жанр. Әдебиет пәні.

К данному материалу относятся разделы:

Әдебиеттану ғылымы. Текстология

Жыраулар поэзиясын оқытудың тиімді жолдары

Сал – серілер поэзиясының сұлулық әлемі

«Зар – заман» ақындары шығармашылығындағы отаршылдық дәуір көрінісі

Зар заман ақындарының өлеңдерінің мәні

Ақындарының шығармаларына тиым салынуы

Тұрмыс – салт жырларының түрлері

Оқытудың жаңаша түрлері

Авторлық ауыз әдебиеті: жыраулар поэзиясы

Абайдың ақындық мектебі

ХХ ғасыр басындағы діни-ағартушылық бағыт (Шәді төре Жәңгірұлы, Нұржан Наушабайұлы, Мақыш Қалтайұлы)

ХІХ ғасыр әдебиетідегі Қоқан езгісіне қарсы күрес сарыны

Көркем шығарманың сюжеті мен композициясы

Қазіргі қазақ фольклортануы

Поэма жанрын оқыту жолдары

ХХ ғасыр басындағы қазақ прозасындағы әлеуметтік романдар («Бақытсыз Жамал», «Қамар сұлу»)

ХIX ғасырдағы айтыс өнері

Лиро-эпостық жырлардың жанрлық сипаты

Әдебиет пәнін оқытудағы әдіс-тәсілдер

Көркем шығарманы талдау жолдары

Әдеби бағыт, ағым және көркемдік әдіс

Шортанбай Қанайұлының «Зар заман» толғауы

Мектепте әдебиет пәнін оқытудың өзіндік ерекшеліктері

Лирика жанры, оның түрлері

Драма жанры, оның түрлері

А.Байтұрсынұлының «қырық мысал» жинағы

Қобыланды жырының әдеби нұсқалары

Ежелгі дәуір әдебиетінің зерттелу тарихынан (Б.Кежебаев, М.Жолдасбеков, Х.Сүйіншәлиев, Н.Келімбетов)

Абайдың табиғат лирикасын оқыту

Аңыздық проза және оның түрлері

С.Торайғырұлы поэмаларындағы Алаш идеясы(«Айтыс», «Таныстыру»)

Мысал жанрын оқыту

Роман жанрын оқыту

Қазақ драматуогиясындағы алғашқы пьесалар (К.Төгісов, К.Кемеңгеров)

«Зар заман» ақындары поэзиясының стилі

М.Ж.Көпейұлының қисса дастандары

М.Жұмабайұлы және қазақ символизмі

Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары

Абай аудармалырының шеберлік қырлары

Әбу Насыр әл-Фарабидің поэзия өнері туралы трактаттары

Мәнерлеп оқу

М.Әуезов шығармаларын оқыту жолдары

“Қыз Жібек” жырындағы халықтық салт-дәстүр көріністері

Көркем шығарманы проблемалық талдау жолдары

Алтын Орда – Қыпшақ дәуіріндегі әдебиет

Абай қара сөздеріндегі философиялық-дидактикалық толғамдар

Әдебиет сабағында сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстар

Қорқыт ата кітабының нұсқалары,зерттелуі

Шәкәрім Құдайбердіұлының “Қалқаман-Мамыр” поэмасындағы тартыс

Жыраулар поэзиясы және мемлекетшілдік сана

Эпикалық шығармаларды оқыту жолдары

Мақал-мәтелдердің тәрбиелік-тағылымдық мәні, тақырыптық түрлері

Айтыс жанрлық ерекшелігі, түрлері

І.Жансүгіров «Құлагер» поэмасындағы Ақан сері бейнесі

Сабақты шығармашылық түрде ұйымдастыру

Ж.Аймауытұлының «Ақбілек» романындағы психологизм

Ы.Алтынсарин «Қазақ хрестоматиясы» және қазақ ағартушылығы

Шығарма жаздыру

Дулат Бабатайұлының отаршылдыққа қарсы шығармалары

Ертегі жанрын оқыту

Әдебиет сабағында әдеби теориялық ұғымдармен танысу

Көркем шығарманы талдау жолдары

ХХ ғасыр бас кезіндегі ұлт әдебиетіндегі Алаш идеясы

Жыраулар поэзиясының болжалдық сипаты

1980-90 жылдардағы қазақ әдеби сыны

Поэзиялық шығармаларды оқыту жолдары

Похожие материалы:

Зовнішньоекономічна безпека України в умовах Євроінтеграції

Курсова робота з дисципліни «Комплексне забезпечення ФЕБ». Суть та значення зовнішньоекономічної безпеки України. Характеристика зовнішньоекономічної безпеки України в сучасних умовах. Перспективи розвитку зовнішньоекономічної безпеки України в умовах Євроінтеграції

Бизнес-тренинг: как это делается

Представлена методология разработки и проведения блестящего тренинга, основная цель которого – стать эффективным инструментом развития бизнеса.

Тақырыпты зерттеу жағдайында су, күн, биогаздар, мұнай т.б.

Зерттеу жұмысының өзектілігі. Теориялық және практикалық құндылығы: Қоршаған орта және төтенше жағдайдан қорғану амалдары пәнін өз алдына оқытудың авторлық бағдарламасы

Трубопроводный транспорт и линии электропередачи

Курсовая работа. Цель курсовой работы - раскрыть все аспекты перемещения товаров трубопроводным транспортом и по линиям электропередач. Общие положения о перемещении товаров трубопроводным транспортом и по линиям электропередач. Общие положения о применении таможенной процедуры таможенного транзита в отношении товаров, перемещаемых трубопроводным транспортом

Урок по технологии развития критического мышления по теме: «Имя числительное как часть речи»

Образовательные:  формирование понятия о числительном как части речи, его грамматических и синтаксических признаках, умение находить числительные в тексте; Развивающие: умение выделять существенную информацию, систематизировать ее и представлять в  графическом виде, обобщать, формирование критического мышления; Воспитательные: умение работать в группе.